“chhaava”

विक्की कौशल अभिनीत ‘chhaava’ या चित्रपटाने 2025 च्या बहुतांश काळात बॉक्स ऑफिसवर वर्चस्व गाजवलं होतं. मात्र डिसेंबरमध्ये रणवीर सिंगच्या ‘धुरंधर’ चित्रपटाने त्याला मागे टाकलं. हा ऐतिहासिक चित्रपट प्रचंड ब्लॉकबस्टर ठरला असला, तरी मराठा योद्धा-राजा छत्रपती संभाजी महाराज आणि मुघल सम्राट औरंगजेब यांच्यातील संघर्षाच्या मांडणीमुळे तो वादाच्या भोवऱ्यात अडकला.आता या वादावर संगीतकार A. R. रहमान यांनी आपली भूमिका मांडली आहे. त्यांनी प्रामाणिकपणे कबूल केलं की हा चित्रपट खरंच काही अंशी मतभेद निर्माण करणारा (डिव्हायसिव्ह) ठरला. चित्रपटाच्या मोठ्या यशानंतर महाराष्ट्रातील काही भागांत, विशेषतः नागपूरमध्ये, अस्वस्थता आणि दंगलीच्या घटना घडल्या. त्यानंतर महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सांगितलं की चित्रपटातील औरंगजेबच्या चित्रणामुळे लोकांमध्ये निर्माण झालेल्या संतापातून ही हिंसा झाली.

विभागलेले वातावरण आणि A. R. रहमान यांची भूमिका

BBC एशियन नेटवर्कशी झालेल्या संवादात A. R. रहमान यांनी सध्याच्या काळात वाढत चाललेल्या विभागलेल्या (डिव्हायसिव्ह) वातावरणावर भाष्य केलं. आजचा चित्रपटसृष्टीचा प्रवास अधिकाधिक ध्रुवीकरण झालेल्या कथांमुळे प्रभावित होत असल्याचं त्यांनी सांगितलं. अशा काळात कलाकारांची जबाबदारी काय, याबद्दल बोलताना रहमान म्हणाले,
“देव आपल्यासारख्या लोकांना अधिक ताकद देत आहे, जेणेकरून आपण शब्द, कृती आणि कलेच्या माध्यमातून वाईट गोष्टींची जागा चांगल्या गोष्टींनी घेऊ शकू.” वाढत्या मतभेदांमुळे आपण आता चित्रपट निवडताना अधिक सावध झालात का, असा प्रश्न विचारण्यात आला असता रहमान यांनी स्पष्ट भूमिका मांडली.
“काही चित्रपट वाईट हेतूने बनवले जातात. असे चित्रपट मी टाळण्याचा प्रयत्न करतो,” असं त्यांनी सांगितलं.आजच्या काळात वाद अधिक वेगाने पसरतात, याचं एक मोठं कारण म्हणजे सोशल मीडिया. एखादं दृश्य, एखादा संवाद किंवा एखादं विधान संदर्भाबाहेर काढून व्हायरल केलं जातं. रहमान यांच्या मते, यामुळेच अनेकदा चित्रपटाचा मूळ हेतू लोकांपर्यंत पोहोचत नाही. त्यांनी सांगितलं की लोकांनी संपूर्ण चित्रपट पाहून मत बनवणं आवश्यक आहे. केवळ क्लिप्स किंवा ट्रोल्स पाहून निष्कर्ष काढणं हे धोकादायक ठरू शकतं.

कला विरुद्ध राजकारण

chhaava वरील वादाने पुन्हा एकदा कला आणि राजकारण यांच्यातील संघर्ष समोर आणला. काही लोकांच्या मते चित्रपटाचा वापर राजकीय अजेंड्यासाठी केला गेला, तर काहींना तो इतिहासाची योग्य मांडणी वाटली.

A. R. रहमान यांची भूमिका मात्र स्पष्ट आहे —
कला ही राजकारणापेक्षा मोठी असते.
जर कला प्रामाणिक असेल, तर ती काळाच्या कसोटीवर टिकते. तात्कालिक वाद, आरोप-प्रत्यारोप काही काळ टिकतात, पण संगीत, कथा आणि भावना दीर्घकाळ लोकांच्या मनात राहतात.

chhaava’ ने मतभेदांवर फायदा घेतला का?

‘छावा’ चित्रपटावर सुरू असलेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर, A. R. रहमान यांना त्यांच्या आधीच्या विधानाबाबत विचारण्यात आलं. वाद असूनही त्यांनी ‘छावा’च्या संगीताबद्दल अभिमान व्यक्त केला होता. या विरोधाभासावर थेट बोलताना रहमान म्हणाले,
“हा चित्रपट मतभेद निर्माण करणारा आहे. मला वाटतं त्याने काही अंशी या मतभेदांचा फायदा घेतला, पण त्यामागचा मूळ उद्देश शौर्य दाखवण्याचा आहे.”

रहमान यांनी पुढे सांगितलं की त्यांनी स्वतः दिग्दर्शकाला या चित्रपटात काम करण्याबाबत प्रश्न विचारला होता.
“मी दिग्दर्शकाला विचारलं होतं, ‘या चित्रपटासाठी तुम्हाला माझीच गरज का होती?’ त्यावर त्यांनी सांगितलं की या चित्रपटासाठी आम्हाला फक्त तुमचीच गरज आहे,” असं रहमान म्हणाले.

चित्रपटातील वादग्रस्त बाबी मान्य करत असतानाच, प्रेक्षक स्वतः विचार करू शकतात, असा विश्वासही रहमान यांनी व्यक्त केला.
“हा चित्रपट पाहण्यासारखा आहे, पण लोक इतके मूर्ख नाहीत. फक्त चित्रपट पाहून लोक प्रभावित होतील असं तुम्हाला वाटतं का? प्रत्येक माणसाकडे अंतःकरणाची जाणीव असते, जी सत्य काय आहे आणि काय फसवणूक आहे हे ओळखते,” असं ते म्हणाले.

संभाजी महाराजांवरील चित्रपटाला संगीत देणं हा सन्मान

टीका असूनही A. R. रहमान यांनी सांगितलं की छत्रपती संभाजी महाराज यांच्यावर आधारित चित्रपटाशी जोडले जाणं हे त्यांच्यासाठी अत्यंत सन्मानाची गोष्ट होती.
“छावा हा सर्वाधिक गौरवला गेलेला योद्धा आहे. तो प्रत्येक मराठ्याच्या रक्तात आहे,” असं रहमान म्हणाले.

चित्रपटातील भावनिक आशयाने आपल्याला खूप स्पर्श केल्याचंही त्यांनी सांगितलं.
“चित्रपट संपल्यानंतर जेव्हा ती मुलगी सुंदर कविता म्हणते, तो क्षण खूपच भावूक करणारा आहे. प्रत्येक मराठ्याची नाडी आणि आत्मा असलेल्या या पूर्ण चित्रपटाला संगीत देण्याचा मला खूप सन्मान वाटतो,” असं रहमान यांनी म्हटलं.

क्रिंज’ आणि ठरावीक स्टीरिओटाईप्सवर टीका

हिंसाचाराच्या प्रसंगात काही पात्रांकडून “सुभानअल्लाह” आणि “अल्हमदुलिल्लाह” असे शब्द बोलले जात असल्याबद्दल होणाऱ्या टीकेवरही A. R. रहमान यांनी भाष्य केलं. अशा प्रकारच्या मांडणीला त्यांनी आळशी आणि ठरावीक साच्यातली असल्याचं म्हटलं.
“हे खूपच साचेबद्ध आहे. ते पाहायला खरंच क्रिंज वाटतं,” असं ते म्हणाले.

प्रेक्षकांवर आपला विश्वास व्यक्त करत रहमान यांनी शेवटी सांगितलं,
“मला लोकांबद्दल खूप आदर आहे. खोटी माहिती पाहून लोक लगेच प्रभावित होतात, इतके ते मूर्ख नाहीत. मला माणुसकीवर पूर्ण विश्वास आहे. लोकांकडे विवेकबुद्धी, हृदय, प्रेम आणि करुणा असते,” असं त्यांनी स्पष्ट केलं. स्रोत

इतिहास, भावना आणि मांडणीचा समतोल

इतिहासावर आधारित चित्रपट बनवणं ही नेहमीच कठीण गोष्ट असते. कारण इतिहास हा फक्त घटनांचा संग्रह नसतो, तर तो लोकांच्या भावना, श्रद्धा आणि ओळखीशी जोडलेला असतो. छत्रपती संभाजी महाराजांसारख्या महान व्यक्तिमत्त्वावर चित्रपट बनवताना अपेक्षा प्रचंड वाढतात. प्रत्येक प्रेक्षकाला वाटतं की “माझ्या भावना योग्य पद्धतीने मांडल्या गेल्या पाहिजेत.”

A. R. रहमान यांच्या मते, अशा वेळी दिग्दर्शक, लेखक आणि संगीतकार यांना अतिशय सूक्ष्म तोल सांभाळावा लागतो. जर भावनिक बाजू जास्त झाली, तर चित्रपट प्रचारकी वाटू शकतो; आणि जर तटस्थता जास्त झाली, तर लोकांना तो अपमानास्पद वाटू शकतो. ‘छावा’ या दोन्ही टोकांच्या मधे अडकला, असं अनेकांचं मत आहे.

हिंसाचार आणि चित्रपटाचा संबंध

‘छावा’च्या प्रदर्शनानंतर महाराष्ट्रातील काही भागांत, विशेषतः नागपूरमध्ये, अस्वस्थता आणि हिंसाचाराच्या घटना घडल्या. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी यामागे चित्रपटातील औरंगजेबच्या चित्रणामुळे निर्माण झालेला संताप कारणीभूत असल्याचं सांगितलं.

मात्र रहमान यांचं मत वेगळं आहे. त्यांच्या मते, हिंसाचाराचं मूळ कारण फक्त चित्रपट असू शकत नाही. समाजात आधीच असलेले तणाव, गैरसमज आणि राजकीय वातावरण यांचा त्यावर मोठा प्रभाव असतो.

कलाकारांची निवड आणि हेतू

वाढत्या ध्रुवीकरणामुळे आपण चित्रपट निवडताना अधिक सावध झालो आहात का, या प्रश्नावर रहमान यांनी स्पष्ट उत्तर दिलं.
त्यांच्या मते, हेतू सगळ्यात महत्त्वाचा आहे.काही चित्रपट जाणीवपूर्वक वाईट हेतूने बनवले जातात — असे प्रोजेक्ट्स आपण टाळतो, असं त्यांनी सांगितलं. मात्र जिथे कथा, भावना आणि प्रामाणिकता असते, तिथे काम करण्यास ते तयार असतात.

पुढील पिढीसाठी संदेश

A. R. रहमान यांनी अप्रत्यक्षपणे एक महत्त्वाचा विचार मांडला आहे. आज तयार होणारे चित्रपट हे केवळ मनोरंजनाचं साधन नसून, ते पुढील पिढी इतिहासाकडे कसा पाहील, हे ठरवण्याचं माध्यम ठरतात. त्यामुळे ऐतिहासिक आणि संवेदनशील विषयांवर चित्रपट बनवताना निर्मात्यांनी अधिक काळजी घेणं गरजेचं आहे.

रहमान यांच्या मते, अशा चित्रपटांमध्ये
सखोल संशोधन,
भावनांची जाणीव ठेवणारी मांडणी,
आणि समाजाप्रती जबाबदारीची जाणीव
असणं अत्यंत आवश्यक आहे. चुकीची किंवा अपूर्ण माहिती दिली गेली, तर ती गैरसमज निर्माण करू शकते, ज्याचा परिणाम दीर्घकाळ समाजावर होऊ शकतो.

निष्कर्ष

‘छावा’वरील वाद, त्याचं संगीत, इतिहासाची मांडणी आणि समाजावर होणारा प्रभाव — या सगळ्या गोष्टी एकत्र पाहिल्या तर A. R. रहमान यांची भूमिका समतोल, प्रामाणिक आणि माणुसकीवर विश्वास ठेवणारी दिसते. एकूणच पाहिलं तर, ‘छावा’वरील वाद हा एका चित्रपटापुरता मर्यादित नसून तो आजच्या समाजातील वाढत्या विभागलेपणाचं प्रतिबिंब आहे. या सगळ्या चर्चांमध्ये A. R. रहमान यांची भूमिका समतोल आणि विचारपूर्वक वाटते. ते वादाचं अस्तित्व मान्य करतात, टीका स्वीकारतात, पण तरीही माणुसकीवर आणि कलेवरचा विश्वास कायम ठेवतात.

रहमान यांच्यासाठी छत्रपती संभाजी महाराजांची कथा म्हणजे संघर्षातून घडलेला आत्मसन्मान आहे. तोच भाव, तीच ऊर्जा आणि तोच आदर त्यांच्या संगीतातून प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचावा, हीच त्यांची खरी आणि प्रामाणिक इच्छा आहे.

Bigg Boss Marathi 6 : गेम जिंकायचा म्हणून अपमान? तन्वी कोलतेवर अभिनेत्रींचा भडिमार